Μια Εδεσσαία ποιήτρια στην «Αρνηση» προπορεύτηκε του Σεφέρη

arnisi(1)

Το ποίημα Άρνηση του νομπελίστα ποιητή Γιώργου Σεφέρη, το πασίγνωστο τραγουδημένο Περιγιάλι του Μίκη Θεοδωράκη, βρίσκεται στην ποιητική συλλογή Στροφή που κυκλοφόρησε το 1931. Η Στροφή περιέχει όλα κι όλα 14 ποιήματα. Η έκδοση χαρακτηρίστηκε σταθμός στα ελληνικά γράμματα και ο Κωστής Παλαμάς χαιρέτησε προφητικά: «είναι μια στροφή που την κάνει έξαφνα η νέα ποίηση μας στο περπάτημα του χορού της, κάπως απότομα για να δυσαρεστήσει ακόμα, όχι μόνο τους έξω από το χορό, μα και τους χορευτές τους ίδιους, όσους φυσικά, δύσκολα βγαίνουν από τα καθιερωμένα βήματα ‘ένα δυο, ένα δύο’».
Το ποίημα αυτό είναι λιτό, επιγραμματικό και περικλείει στοιχεία χαμού. Διαδόθηκε όμως πλατιά και τραγουδήθηκε από τα χείλη του λαού. Κι όπως τόνισε ο βολιώτης μελετητής Α.Κ. Χριστοδούλου στην τριλογία «Η Στροφή του Σεφέρη», 1981: «η ποίηση ζει με την ανάγνωση. Ένα ποίημα αποτυπωμένο στο χαρτί, όσο αριστουργηματικό κι αν είναι, αν κάπου είναι παραπεταμένο, αν για τον άλφα ή βήτα λόγο δεν αποτελεί ανάγνωσμα, δεν είναι ζωντανή ποίηση. Παίρνει λοιπόν ζωή το ποίημα από τη στιγμή που ρίχνει το σπόρο του στην ψυχή του αναγνώστη».


Πολλοί μελετητές έχουν γράψει γι’ αυτό το ποίημα και ψάχνουν να βρουν τις πηγές της επίδρασης που δέχτηκε. Καταλογίζουν ότι περπατάει στα αχνάρια του ποιήματος «Κάπου στην άμμο», του Κωστή Παλαμά που βρίσκεται στην ποιητική συλλογή «Τα τραγούδια της πατρίδος μου», 1878: «Κάπου στην άμμο του γιαλού μια μέρα μακριά της, / εκεί που μόνος έστεκα έγραψα τ’ όνομα της. / Χαρά στο πρώτο κύμα που τ’ όνομα της ηύρα εκεί / κι ας ηύρε εκεί το μνήμα. Ο οξυδερκής κριτικός Τάσος Λιγνάδης, στο περιοδικό «Η Λέξη»,αριθμός τεύχους 2, 1983, «ακούει κοινούς ήχους πέρα από τη θεματική συγγένεια που συνιστά άλλωστε κοινό ποιητικό τοπίο».
Υπάρχουν κι άλλες δημοσιευμένες πηγές όπως στο βιβλίο του Οβίδιου «Η τέχνη ν’ αγαπάς και πως γιατρεύεται η αγάπη», μετάφραση του Κώστα Τρικογλίδη, 1921 και στο περιοδικό «Φιλολογική Ηχώ της Πόλης» αριθμός τεύχους 11, 13 Απριλίου 1896,με τον τίτλο «Από το βιβλίο των τραγουδιών» του Χάινε, μετάφραση Αντωνίου Μάτεση και σημειώνω την αποκαλυπτική στροφή: «Μ’ ένα καλάμι ελαφρύ εχάραξα στην αμμουδιά / ‘Αγνή σ’ αγαπώ’. / Μα διεστραμμένα κύματα πλημμύρισαν / Επάνω στη γλυκιά εξομολόγηση / Και την εσβύσανε. / Αθάνατο καλάμι που τσακίζεσαι. / Και συ, αμμουδιά που σβύνεις και σκορπίζεσαι. / Και σεις διαβατικά και τρελά κύματα / Δεν σας πιστεύω πια, δεν σας πιστεύω!» Μια απογοήτευση, μια πικρή απελπισία και το θάψιμο των ονείρων.
Μια έκπληξη απρόσμενη, θα παρουσιάσω μιαν άγνωστη και αδημοσίευτη πηγή, ένα αθησαύριστο ποίημα της Εδεσσαίας ποιήτριας Άννας Καρανικόλας. Η Άννα Καρανικόλα από νεαρή ηλικία έγραφε ποιήματα στην πατρίδα της, την Περίσταση της Ανατ. Θράκης, που περισώθηκαν σ’ ένα απλό απέριττο τετράδιο. Όπως θυμάται η βαφτισιμιά της Βούλα Γερεμτζέ είχε γράψει κι ένα θεατρικό έργο που παίχτηκε στην πατρίδα της. Με την θεομίσητη προσφυγική καταστροφή βρέθηκε στην Έδεσσα και παντρεύτηκε τον Ταϋφιρινό (από το Ταϋφίριν της Καλλίπολης) δάσκαλο και έμπορο σηροτρόφο Τριαντάφυλλο Τριανταφυλλίδη. Κατοικούσαν στην Έδεσσα, απέναντι από το Εθνικό Ορφανοτροφείο Αρρένων και είναι οι γενναιόδωροι ευεργέτες που δώρισαν την περιουσίας τους στην εκκλησία για να γίνει «Τριανταφυλλίδειον Ίδρυμα»
Τα ποιήματα της άγνωστης ποιήτριας είναι και υμνούν τα αιώνια αισθήματα του ανθρώπου: την φιλία, την αγάπη, τον έρωτα, την φύση σ’ ένα από τα ερωτικά διαβάζουμε ένα παρόμοιο ποίημα με την δεύτερη στροφή του Σεφέρη. Παραθέτω τα δύο ποιήματα για να έχει ο διαβαστής την συγκριτική εικόνα: Σεφέρης «Πάνω στην άμμο την ξανθή / γράψαμε τ’ όνομα της. / Ωραία εφύσηξεν ο μπάτης, / και σβύστηκε η γραμμή. Καρανικόλα: Εις την ακτήν βαδίζω / και συχνά επί της άμμου / χαράττω εις ανάμνησιν / απλώς το όνομα του. / Πλην μετολίγον έρχονται / τα κύματα του χρόνου / και σβύνει της φιλίας μας / την μνήμη χωρίς πόνο».
Η Έδεσσα περήφανα καυχιέται για την ποιήτρια Άννα Καρανικόλα που με την έμπνευση της, την σύλληψη και την πρωτοτυπία προπορεύτηκε του Σεφέρη. Έστω κι αν δεν δημοσιεύτηκε το ποήμα και παρέμεινε άγνωστο.

Νίκος Καραμανάβης

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s